Η κατάθλιψη και τα σημάδια της

Αν την παρομοιάζαμε με οποιαδήποτε άλλη ασθένεια, θα λέγαμε ότι η σοβαρότητα των επεισοδίων της κατάθλιψης μπορεί να κυμαίνεται από τη βαριά γρίπη έως μια μοιραία μορφή καρκίνου – με τη διαφορά ότι, ευτυχώς, η κατάθλιψη έχει συνήθως περισσότερες πιθανότητες ίασης. Ακόμη και στην πιο ελαφριά της μορφή ωστόσο, λειτουργεί καταλυτικά. Συχνά, μπορεί κάποιος να μην είναι σε θέση να αντιμετωπίσει ούτε τις απλές καθημερινές, οικογενειακές ή επαγγελματικές υποχρεώσεις του ενώ, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, νιώθει ότι η ασθένεια τον ‘καταπίνει’ και δεν του αφήνει αέρα ν’ αναπνέει. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να γίνουν τόσο σοβαρά, επίμονα και εξοντωτικά, ώστε να οδηγήσουν αυτόν που πάσχει στην απόλυτη αδράνεια – να μην μπορεί καν να σκεφτεί ότι πρέπει να πάρει βοήθεια από τους ειδικούς. Ο ίδιος νιώθει ότι έχει χάσει τον εαυτό του, ενώ οι γύρω του δυσκολεύονται να τον αναγνωρίσουν…

Όμως, το πιο επικίνδυνο ίσως σύμπτωμα της κατάθλιψης είναι το γεγονός ότι οι περισσότεροι πάσχοντες έχουν από ελάχιστη έως και καθόλου επίγνωση της τεράστιας επίπτωσης που έχει η ασθένεια στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούν τον εαυτό τους και αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, το παρελθόν και το μέλλον. Είναι σαν να ξυπνούν μια λαμπερή, ηλιόλουστη καλοκαιρινή μέρα και ξαφνικά να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας τρομερής καταιγίδας, χωρίς να έχουν καν αντιληφθεί την αλλαγή του καιρού. Ο κόσμος γύρω τους μαυρίζει, γίνεται απειλητικός και τρομακτικός… Το χειρότερο είναι ότι ξεχνούν τις ηλιόλουστες μέρες που προηγήθηκαν και πιστεύουν ότι από εδώ και πέρα θα ζουν μόνο μέσα στην καταιγίδα. Η κατάθλιψη τούς στερεί την ελπίδα και κάνει τα πράγματα να φαίνονται πολύ χειρότερα από ό, τι είναι.

Το κομβικό σημείο για την αποκατάσταση της πραγματικότητας και την επανάκτηση ελέγχου πάνω στην ασθένεια, είναι να εξοικειωθεί κανείς με τις ιδιαιτερότητες της. Αν μπορέσει, δηλαδή, να εντοπίσει τα πρώτα σημάδια της κατάθλιψης, έχει το περιθώριο να ξεκινήσει τη διαδικασία αναστροφής, πριν εξελιχθούν σε μια χιονοστιβάδα σοβαρότερων συμπτωμάτων. Όταν κάποιος αντιλαμβάνεται ότι έχει κατάθλιψη, μπορεί να διορθώσει τις στρεβλώσεις που την προκάλεσαν – να πάψει να ενοχοποιεί τον εαυτό του γι’ αυτήν και να διερευνήσει τις δυνατότητες θεραπείας. Παρακάτω αναφέρονται τα πιο βασικά συμπτώματά της ώστε να υπάρξει περιθώριο να εντοπίσει κανείς τα επερχόμενα επεισόδια, πριν πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Με άλλα λόγια, σε αντίθεση με τον καιρό, η κατάθλιψη είναι κάτι που μπορεί να ελεγχθεί.

Επιπλέον, όσο καλύτερα γνωρίζει κάποιος τις ‘ζημιές’ που ίσως προκαλέσει μακροπρόθεσμα η ασθένεια, τόσο πιο εύκολα μπορεί να προγραμματίσει το πώς θα τη διαχειριστεί. Άλλωστε, όπως είπαμε και παραπάνω, η κατάθλιψη είναι, τις περισσότερες φορές, αντιμετωπίσιμη.

Σε ό, τι αφορά στη συχνότητα και τη σοβαρότητα των επεισοδίων, οι διαφορές μεταξύ τους μπορεί να είναι πολύ μεγάλες. Εάν κάποιος πέρασε ένα επεισόδιο σοβαρής κατάθλιψης, έχει 50% πιθανότητες να μην του ξανασυμβεί άλλο. Σε περίπτωση όμως που ανήκει στο άλλο, λιγότερο τυχερό, 50%, θα έχει και δεύτερο επεισόδιο, ίσως και περισσότερα – εκτός αν πάρει στο μεταξύ προληπτικά μέτρα για να τα αποφύγει. Για παράδειγμα, αν ένας άνθρωπος είχε ήδη τρία επεισόδια κατάθλιψης, οι πιθανότητες για ένα τέταρτο ανεβαίνουν στο 90% περίπου. Γι’ αυτό και θεωρείται σκόπιμο να συμβουλευτεί έναν λειτουργό ψυχικής υγείας και να προγραμματίσει μαζί του μια μακράς διάρκειας θεραπευτική στρατηγική, η οποία θα έχει βασικό στόχο να εκμηδενίσει την πιθανότητα τέτοιων επεισοδίων.

Σύμφωνα λοιπόν με το διαγνωστικό εγχειρίδιο, κάποιος πάσχει από κατάθλιψη αν έχει ένα επεισόδιο κατάθλιψης που διαρκεί τουλάχιστον δυο εβδομάδες, με το λιγότερο πέντε από τα παρακάτω συμπτώματα:

1. Είναι θλιμμένος, μελαγχολικός και κλαίει εύκολα
2. Έχει χάσει το ενδιαφέρον του για πράγματα που πριν τον ευχαριστούσαν
3. Έχει ασυνήθιστες αυξομειώσεις στην όρεξή του και έχει χάσει ή πάρει απότομα βάρος
4. Έχει δυσκολίες στον ύπνο ή κοιμάται πάρα πολύ
5. Είναι ιδιαίτερα εκνευρισμένος και ανήσυχος, ή έχει μειώσει τους ρυθμούς του τόσο, ώστε να γίνεται αντιληπτό από τους γύρω του.
6. Είναι κουρασμένος και δεν έχει ενέργεια
7. Νιώθει ότι είναι άχρηστος ή κατακλύζεται από ενοχές για διάφορα πράγματα που έχει ή δεν έχει κάνει
8. Έχει προβλήματα συγκέντρωσης, δεν μπορεί να σκεφτεί καθαρά ή να πάρει αποφάσεις
9. Νιώθει ότι δεν έχει λόγο να ζει ή έχει τάσεις αυτοκτονίας.

Επίσης, κατάθλιψη θεωρείται και όταν:

• Τα συμπτώματα είναι τόσο σοβαρά, ώστε να διαταράσσουν την καθημερινή ρουτίνα ή να βλάπτουν σοβαρά την εργασία ή τις σχέσεις.
• Δεν υπάρχει άλλη αιτία, όπως είναι η κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών, οι παρενέργειες φαρμακευτικής αγωγής ή μια παθολογική ασθένεια.
• Η κατάθλιψη δεν αποτελεί απλώς μια φυσιολογική αντίδραση για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου.

Σε επόμενο άρθρο θα ακολουθήσει η ανάλυση των συμπτωμάτων.

 Τένια Μακρή